Bir siteye bilgi girmeden önce yapabileceğiniz en hızlı kontrol adrese bakmaktır. Dolandırıcının size kurduğu tuzak çoğu zaman adres çubuğunda saklıdır, başka bir yerde değil. Oraya bakmak alışkanlığa dönüştüğünde, sonradan yaşanabilecek birçok sorunu fark etmeden önlemiş olursunuz. Bunun için bir uygulama ya da ek araç da gerekmez; ihtiyacınız olan tek şey adresi okuma alışkanlığıdır.
Birçok kullanıcı yalnızca kilit simgesine bakıp güvenli diye geçiyor. Kilit tek başına yeterli olmuyor, çünkü doğru kontrol kilit ile alan adını birlikte okumaktan geçer. Bunu bir kimlik kontrolü gibi düşünebilirsiniz. Kilit, konuşmanızın dinlenmediğini söyler; alan adı ise karşınızdaki tarafın gerçekten o site olduğunu doğrular. Birini okuyup diğerini atlarsanız kontrolün yarısını yapmış olursunuz.
Bir adresi güvenle okumanın yolu, parçalarını tanımaktan geçer. Örnek bir adres üzerinden gidelim: https://www.ornek-site.com/giris. Bu adres birkaç parçadan oluşur ve kritik olan parça tahmin ettiğinizden farklı olabilir.
| Parça | Örnekteki karşılığı | Ne işe yarar |
|---|---|---|
| Protokol | https:// | Bağlantının şifreli olduğunu gösterir |
| Alt alan | www. | Sitenin bir bölümü; güvenlik için belirleyici değildir |
| Ana alan adı | ornek-site.com | Asıl kimlik burasıdır; dikkat edilecek yer |
| Yol (path) | /giris | Sayfanın adresteki konumu |
Kritik parça ana alan adıdır, yani ornek-site.com kısmı. Dolandırıcılar genelde ismin başına ya da sonuna ek kelimeler koyarak sizi yanıltır; ornek-site-giris.com ile ornek-site.com aynı yer değildir. Alışkanlık olarak her zaman en sağdaki ".com"dan hemen önceki ismi okuyun. Dolandırıcı ne yaparsa yapsın gerçek alan adını birebir alamaz, en fazla ona yakın görünen bir ad üretebilir. O yakınlığı yakalamanın yolu da ismi harf harf okumaktan geçer.
Taklidin en yaygın biçimi, gerçek adrese çok benzeyen bir adres almaktır. Bir harf eklenir, bir harf düşürülür ya da birbirine benzeyen harfler yer değiştirir. Göz bunları hızlı okurken fark etmez, dolandırıcı da buna güvenir.
| Taktik | Örnek |
|---|---|
| Harf değiştirme | rn yerine m, l yerine I gibi benzer karakterler |
| Harf ekleme | Sona "-giris", "-guncel", "-tr" gibi ekler koymak |
| Uzantı değiştirme | ".com" yerine alakasız bir uzantı kullanmak |
Korunmanın yolu adresi acele etmeden okumaktır. Emin olamadığınızda adrese elle gidin ya da bildiğiniz kalıcı kısayolu kullanın. Benzeyen harflerin en çok oynandığı yerler ilk ve son birkaç karakterdir; gözünüz ortayı okurken kenarları atlar. Bu konuyu sahte bahis siteleri yazısında daha geniş ele aldık.
Kilit simgesi, sizinle site arasındaki trafiğin şifreli gittiğini gösterir. Aradaki biri verinizi kolayca okuyamaz, bağlantı bu anlamda korunur. Bu önemli bir şeydir ama tek başına sitenin dürüst olduğunu söylemez.
SSL sertifikası bugün ücretsiz ve kolay alınabiliyor, dolayısıyla bir dolandırıcı da sahte sitesine kilit koyabilir. Bu yüzden "kilit var, güvenlidir" çıkarımı eksik kalır. Kilit bağlantıyı güvenceye alır, alan adı ise kimliği doğrular; ikisine birlikte bakmanız gerekir. Kilidin bulunması iyi bir başlangıçtır, kararı ise alan adını okuduktan sonra verirsiniz.
Her girişte uygulayabileceğiniz kısa bir rutin var. Sırayla şu adımlar yeterli:
https:// ve kilit simgesinin olduğunu görün.Bu beş adım alışkanlığa dönüşünce artık düşünmeden yaparsınız. Giriş sırasında yaşadığınız takılmaları ise giriş sorunu çözüm rehberinde bulabilirsiniz.
Birçok ipucu tek bakışta değerlendirilebilir. Aşağıdaki tablo, güvenli ve şüpheli sinyalleri yan yana koyuyor.
| İşaret | Güvenli | Şüpheli |
|---|---|---|
| Alan adı | Bilinen ad, ekstra ek yok | Ek kelimeli, harfi oynatılmış |
| Bağlantı | https ve kilit var | http, kilit yok veya uyarı var |
| Giriş yolu | Elle veya kalıcı kısayol | Mesaj ya da reklam linki |
| İstenen bilgi | Standart kullanıcı adı ve şifre | Kart şifresi, doğrulama kodu talebi |
Sol sütun tamamen doluysa rahat olabilirsiniz. Sağ sütundan bir işaret bile belirdiyse, bilgi girmeden durmak en sağlıklısı.
Telefonda adres çubuğu kısa göründüğü için kontrol biraz daha dikkat ister. Tarayıcıda adrese bir kez dokunursanız adresin tamamı açılır; ana alan adını orada okuyabilirsiniz. Kilit simgesine dokunarak da bağlantı bilgisini görebilirsiniz.
Uygulama içi tarayıcılar bazen adresi gizler. Böyle bir durumda bağlantıyı gerçek tarayıcınızda açıp kontrol etmek daha güvenlidir. Mobil erişimin inceliklerini mobil giriş rehberinde topladık. Ekranın küçük olması ve her şeyin hızlı akması yüzünden telefonda acele etmek kolaydır; mesajdan ya da bildirimden gelen bir linke dokunup giriş ekranına düştüğünüzde adresi kontrol etmeyi atlamamak bu yüzden önemli.
Çoğu zaman göz kontrolü yeterli olsa da bazı küçük araçlar işinizi hızlandırır. Tarayıcının adres çubuğundaki kilit menüsü sertifikanın hangi adrese verildiğini gösterir. Bir adrese ilk kez gidiyorsanız, arama motorunda markanın resmi adını aratıp sonucu karşılaştırmak da pratik bir yöntemdir.
Şüpheli bir mesajdaki bağlantının gerçekte nereye gittiğini görmek için, tıklamadan üzerine gelip hedef adresi okuyabilirsiniz. Telefonda ise bağlantıya basılı tutmak çoğu zaman aynı bilgiyi verir. Bu araçlar işi kolaylaştırır, yine de adrese bakma alışkanlığının yerini tutmazlar.
Bu hataların hepsi aceleci bakma alışkanlığından doğar. Adrese birkaç saniye daha ayırmak çoğunu önler.
Adres kontrolü ilk ve en önemli adımdır, ama tek başına bırakılmak zorunda değil. Köklü bir sitede genelde çalışan bir iletişim kanalı, tutarlı bir tasarım ve geçmişi olan bir marka kimliği bulunur. Sahte siteler ise çoğu zaman aceleyle kurulduğu için bu detaylarda zayıf kalır.
Örneğin müşteri desteğine ulaşılamaması, sayfalar arası tasarım tutarsızlığı ya da aşırı "hemen giriş yap" baskısı, adres doğru görünse bile dikkatli olmanız gereken sinyallerdir. Bu işaretleri bir arada değerlendirmek, tek bir göstergeye bakmaktan daha güvenilir bir sonuç verir.
Diyelim ki önünüzde ornek-site.com ve ornek-site-tr-giris.com duruyor. İkisinde de kilit simgesi var ve ikisi de ilk bakışta tanıdık görünüyor. ".com"dan önceki isme baktığınızda ilkinin sade, ikincisinin sona eklenmiş kelimelerle uzatılmış olduğunu görürsünüz. Kilit ikisinde de bulunduğu için farkı ancak alan adını okuyarak anlarsınız.
Tüm SSL sertifikaları aynı değildir, ama bu fark çoğu kullanıcının sandığından daha küçüktür. En yaygın tür DV sertifikasıdır; yalnızca alan adının o kişiye ait olduğunu doğrular, arkasındaki şirketi incelemez. Ücretsiz sertifikaların büyük kısmı bu gruptadır ve sahte siteler de genelde bunu kullanır.
OV ve EV sertifikaları ise kuruluşun kimliğini daha ayrıntılı doğrular. Yine de modern tarayıcılar bu türleri adres çubuğunda eskisi kadar belirgin göstermez. Bu yüzden sertifika türüne bakarak güvenlik çıkarımı yapmak zordur; pratikte güvence yine doğru alan adından gelir.
Bazen bir siteye girerken tarayıcı "bağlantınız gizli değil" ya da "sertifika geçersiz" gibi bir uyarı gösterir. Bu uyarı ciddiye alınmalıdır. Çoğu zaman sertifikanın süresinin dolduğunu, adresle eşleşmediğini ya da bağlantının güvenli kurulamadığını söyler.
Böyle bir ekranda "yine de devam et" demeden önce iki kez düşünün. Özellikle giriş yapacak ya da bilgi girecekseniz, uyarı veren bir sayfaya veri bırakmayın. Adresi kapatıp kalıcı kısayoldan tekrar girmek en temiz çözümdür.
Dolandırıcı siteleri genelde kısa ömürlüdür. Bir adres şikayet alıp kapanınca, hemen ona benzeyen yenisi açılır. Bu yüzden çok yeni kurulmuş, geçmişi olmayan bir alan adı tek başına şüphe sebebi olabilir.
Bir adrese ilk kez gidiyorsanız, markanın bilinen resmi adıyla karşılaştırın ve acele karar vermeyin. Köklü bir platformun adresi bellidir ve mesajlarla sürekli değişmez. Adresin neden ve nasıl değiştiğini adres değişikliği neden olur yazısında ayrıntılı ele aldık.
Tam olarak değil. Kilit yalnızca bağlantının şifreli olduğunu gösterir. Sahte siteler de kilit alabildiği için, kilidi mutlaka alan adıyla birlikte değerlendirin.
https şifreli bağlantıyı belirtir, http ise şifresizdir. Giriş yapacağınız bir sitede https yoksa bilgi girmeyin.
En sağdaki uzantıdan (örneğin .com) hemen önceki isme bakın. Asıl kimlik orasıdır; başındaki ve sonundaki ekler yanıltıcı olabilir.
Bilgi girmeden kalıcı kısayoldan tekrar girin. Şüphe sürüyorsa resmi destek kanalından adresi teyit edin.
Adres çubuğuna bir kez dokunarak adresin tamamını açın ve ana alan adını okuyun. Uygulama içi tarayıcı adresi gizliyorsa bağlantıyı normal tarayıcıda açın.